Το νέο νομικό πλαίσιο σχετικά με τις κρατήσεις των Πανεπιστημιακών υπέρ ΕΛΚΕ

Το άρθρο 113 του Ν. 4821/2021 τροποποίησε το νομικό πλαίσιο που διέπει τη διαδικασία απόδοσης της κράτησης υπέρ ΕΛΚΕ επί των εισοδημάτων των μελών ΔΕΠ από την άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας. Οι κυριότερες αλλαγές που επήλθαν στο άρθρο 23 παρ. 3 του Ν. 4009/2011 συνοψίζονται στη μείωση του χρόνου παραγραφής των οφειλών υπέρ ΕΛΚΕ, στον αποκλεισμό της αναζήτησης οφειλών το ύψος των οποίων κρίνεται επουσιώδες από το νομοθέτη, στην αυτοδίκαιη παύση ισχύος πράξεων προσδιορισμού οφειλών που ανάγονται στο προγενέστερο της 31ης.12.2009 χρονικό διάστημα, στην πρόβλεψη δυνατότητας συμψηφισμού οφειλών υπό προϋποθέσεις και στη διαγραφή οφειλών Πανεπιστημιακών υπέρ ΕΛΚΕ που προσδιορίστηκαν αφότου αυτοί απεβίωσαν. 

 

Ειδικότερα, η μέχρι πρότινος εικοσαετής παραγραφή των οφειλών υπέρ ΕΛΚΕ των Καθηγητών και υπηρετούντων λεκτόρων πλήρους απασχόλησης που ασκούν επιχειρηματική δραστηριότητα, είτε ατομικώς είτε μέσω εταιρείας, μειώθηκε σε δεκαετή και άρχεται από το τέλος του οικονομικού έτους μέσα στο οποίο γεννήθηκαν οι οφειλές.

Προσέτι, εισήχθη πρόβλεψη που αποκλείει την αναζήτηση των οφειλών υπέρ ΕΛΚΕ που ανάγονται στα έτη 2018 και εξής και ανέρχονται έως το ποσό των 60 ευρώ ανά έτος και καθώς και των οφειλών που γεννήθηκαν έως τις 31.12.2017 και δεν υπερβαίνουν το ποσό των 60 ευρώ συνολικά για όλα τα παρελθόντα έτη. Μάλιστα, οι ήδη εκδοθείσες σχετικές πράξεις προσδιορισμού οφειλής από τους ΕΛΚΕ των ΑΕΙ που δεν υπερβαίνουν το ως άνω όριο ακυρώνονται αυτοδικαίως.

Σημαντική νομοθετική αλλαγή επιφέρει και η προσθήκη πέμπτου εδαφίου στην περίπτωση γ) της παρ. 3 του άρθρου 23 του Ν. 4009/2011, σύμφωνα με το οποίο : «Τυχόν εκδοθείσες πράξεις προσδιορισμού οφειλών που προέρχονται από εισοδήματα από την άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας ατομικώς έως την 31η.12.2009 παύουν αυτοδικαίως να ισχύουν αποκλειστικά κατά το μέρος που αφορούν οφειλές έως την ημερομηνία αυτή, ενώ κατά το μέρος που αφορούν στον προσδιορισμό οφειλής από εισοδήματα που προέρχονται από την άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας από 1.1.2010 έως 31.12.2017 εξακολουθούν να ισχύουν και δεν απαιτείται η έκδοση νέας πράξης προσδιορισμού οφειλής από τους Ε.Λ.Κ.Ε. των Α.Ε.Ι.». Εξ αντιδιαστολής συνάγεται ότι η εν λόγω απαλλαγή δεν καταλαμβάνει τις οφειλές που προέρχονται από την άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας μέσω εταιρείας έως την 31η.12.2009. Περαιτέρω, η εκ του νόμου απαλλαγή των υπόχρεων από οφειλές που αφορούν εισοδήματα έως την 31η.12.2009 με την πρόβλεψη της αυτοδίκαιης παύσης ισχύος των ήδη εκδοθέντων ατομικών διοικητικών πράξεων προσδιορισμού οφειλών άγει σε παραβίαση της συνταγματικής αρχής της ισότητας στο βαθμό που δεν προβλέπεται και η επιστροφή των κρατήσεων σε όσους έχουν ήδη καταβάλει για το εν λόγω χρονικό διάστημα. Πράγματι, η ανωτέρω διάταξη νόμου μεταχειρίζεται αδικαιολογήτως δυσμενέστερα τους οφειλέτες που υπήρξαν φερέγγυοι και κατέβαλλαν εγκαίρως την οφειλή σε σχέση με αυτούς που δεν κατέβαλαν.

Ενόψει τούτου, οι Πανεπιστημιακοί που έχουν ήδη καταβάλει προς εξόφληση οφειλών προερχόμενων από εισοδήματα από την άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας ατομικώς έως την 31η.12.2009 θα μπορούσαν ενδεχομένως να αξιώσουν την επιστροφή των σχετικών ποσών ως αχρεωστήτως καταβληθέντων. Σημειώνεται ότι το άρθρο 140 παρ. 2 του Ν. 4270/2014 – όπως και το προγενέστερο άρθρο 90 παρ. 2 του Ν. 2362/1995 – προβλέπει τριετή παραγραφή από την καταβολή των κατά του Δημοσίου απαιτήσεων προς επιστροφή αχρεωστήτως ή παρά το νόμο καταβληθέντων σ’ αυτό χρηματικών ποσών, γεγονός που σημαίνει ότι πιθανότατα οι περισσότερες σχετικές αξιώσεις θα έχουν υποκύψει στη σύντομη αυτή παραγραφή. Εν τούτοις, το εμπόδιο της τριετούς παραγραφής των εν λόγω αξιώσεων που άρχεται από την καταβολή είναι προσπελάσιμο, αν θεωρηθεί ότι το άρθρο 113 παρ. 2 του Ν. 4821/2021 εισάγει επιγενόμενο λόγο που έχει ως συνέπεια η καταρχήν νόμιμη καταβολή να καθιστά τον δανειστή εκ των υστέρων αδικαιολογήτως πλουσιότερο. Πράγματι, σύμφωνα με την υπ’ αριθμ. 656/2002 γνωμοδότηση του Ν.Σ.Κ., «όταν η καταβολή παρίσταται νόμιμη κατά το χρόνο που γίνεται, η δε για απόδοση των καταβληθέντων αξίωση προκύπτει από επιγενόμενους λόγους, η παραγραφή αρχίζει, κατά τη γενική αρχή του άρθρου 251 Α.Κ., από του χρονικού σημείου επελεύσεως του επιγενόμενου τούτου λόγου, αφότου και γεννάται η αξίωση για αναζήτηση των αχρεωστήτως ή παρανόμως καταβληθέντων (βλεπ. Α. Γεωργιάδη – Μ. Σταθόπουλου αστικός Κώδιξ Γενικαί Αρχαί υπό το άρθρο 251, σελ. 450 επ., Κ. Σημαντήρα Γενικαί Αρχαί Αστικού Δικαίου έκδ. 2α παρ. 53 σελ. 607 επ., Α. Παπαχρήστου Γενικαί Αρχαί Αστικού Δικαίου υπό το άρθρ. 251 σελ. 628 επ.). Αντίθετη εκδοχή με χρόνο ενάρξεως της παραγραφής αυτής, πάντοτε την καταβολή (…), λαμβανομένου υπόψη και του συντόμου χρόνου της θεσπιζόμενης παραγραφής (τριετής), θα αποτελούσε φαλκίδευση των δικαιωμάτων των οφειλετών του Δημοσίου, θα είχε δε ως αποτέλεσμα, σε πολλές περιπτώσεις, την παραγραφή των ως άνω αξιώσεων πριν καν γεννηθούν αυτές, το οποίο κείται πέραν του γράμματος αλλά και του πνεύματος του νομοθέτη και δεν είναι νοητό σε ένα κράτος δικαίου.». Αν λοιπόν η σχετική ρύθμιση περί αυτοδίκαιης παύσης ισχύος των πράξεων προσδιορισμού οφειλών υπέρ ΕΛΚΕ για το χρονικό διάστημα έως την 31η.12.2009 θεωρηθεί κατά τα ανωτέρω επιγενόμενος λόγος επί του οποίου εδράζεται και η αξίωση για απόδοση των ήδη καταβληθέντων ποσών προς εξόφληση των σχετικών οφειλών, η τριετής παραγραφή της απαίτησης για καταβολή των αχρεωστήτως καταβληθέντων θα αρχίζει από την επέλευση του επιγενόμενου λόγου, ήτοι από την έναρξη ισχύος του Ν. 4821/2021, και όχι από την καταβολή των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών. Μία τέτοια διασταλτική ερμηνεία του γράμματος της σχετικής διάταξης του άρθρου 113 του Ν. 4821/2021 δικαιολογείται άνευ ετέρου και προς αποκατάσταση της τρωθείσας εν προκειμένω συνταγματικής αρχής της ισότητας. 

Τέλος, μία ακόμη αξιοσημείωτη καινοτομία του άρθρου 113 του Ν. 4821/2021 είναι η πρόβλεψη της δυνατότητας συμψηφισμού οφειλών των καθηγητών και υπηρετούντων λεκτόρων πλήρους απασχόλησης από την άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας ατομικώς ή μέσω εταιρίας, που προσδιορίζονται σε εφαρμογή των περ. β) και γ) της παρ. 3 του άρθρου 23 του Ν. 4009/2011, όπως ισχύει, με ποσά που καταβλήθηκαν εμπροθέσμως από τους υπόχρεους προς εξόφληση των οφειλών τους από την άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας για τα έτη 2015 και εξής σύμφωνα με τα ποσοστά που ίσχυσαν κατά τον χρόνο απόδοσής τους και εφόσον το ύψος αυτών υπερβαίνει το 7% επί του ετήσιου καθαρού εισοδήματος από την άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας. Ο συμψηφισμός οφειλών αφορά μόνο το υπερβάλλον καταβληθέν ποσό και εγκρίνεται με απόφαση του αρμόδιου για την έκδοση της πράξης προσδιορισμού οφειλής οργάνου, κατόπιν υποβολής σχετικού αιτήματος του υπόχρεου προς τον Ε.Λ.Κ.Ε. του Α.Ε.Ι.

 

Συντάκτης,

This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Για περισσότερες πληροφορίες επί ασφαλιστικών ζητημάτων επικοινωνήστε:

E: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
T: 210-6431387
F: 210-6460313